
اسید تارتاریک که به نام دی هیدروکسی بوتاندیوئیک اسید نیز شناخته می شود، یک اسید طبیعی و ارگانیک میباشد، که به طور معمول در انواع مختلفی از میوهها، مانند موز و انگورها یافت میشود. این اسید مسئول طعم ترش در اکثر میوههاست. فرمول مولکولی اسید تارتاریک C4H6O6 می باشد، که اغلب در صنایع غذایی، بعنوان طعم دهنده و در زمینه پزشکی به عنوان جزئی در داروها و مکمل ها استفاده می شود.
ساختار مولکولی
از نظر ساختار مولكولي و شیمیایی، اسید تارتاریک (اسید 2،3-دی هیدروکسی بوتاندیوئیک)، بعنوان یک اسید دی کربوکسیلیک طبقه بندی می شود، به این معنی که حاوی دو گروه عاملی کربوکسیلیک اسید (COOH) در ساختار خود است. اسید تارتاریک به دو شکل استریوایزومر وجود دارد: L-tartaric acid و d-tartaric acid.

این دو شکل تصاویر آینه ای از یکدیگر هستند و به آنها ایزومرهای نوری یا انانتیومرها گفته می شود. اسید d تارتاریک و اسید ال تارتاریک فرمول شیمیایی و آرایش پیوند یکسانی دارند، اما در جهت گیری فضایی با هم تفاوت دارند و نور پلاریزه شده را در جهت مخالف می چرخانند، به طوری که اسید d تارتاریک آن را به سمت راست و اسید ال تارتاریک آن را به سمت چپ می چرخاند. این ویژگی به عنوان فعالیت نوری شناخته می شود.
دو انانتیومر اسید تارتاریک را می توان از طریق فرآیند کریستالیزاسیون جدا کرد، که شامل حل کردن مخلوطی از این دو شکل در آب و اجازه دادن به آنها برای خنک شدن و تشکیل کریستال است. کریستال های تشکیل شده توسط این دو ایزومر به دلیل ساختار متفاوتی که دارند، شکل های متفاوتی دارند که به راحتی جدا می شوند.
جدا از دو شکل استریوایزومر طبیعی، اسید تارتاریک شکل سومی به نام مزو تارتاریک اسید نیز دارد. این شکل، بر خلاف دو شکل دیگر، از نظر نوری فعال نیست، زیرا دارای صفحه تقارن داخلی نمی باشد و نور پلاریزه را نمی چرخاند. اسید مزو تارتاریک به طور سنتی از اشکال طبیعی خود توسط اکسیداسیون اسید تارتاریک با پرمنگنات پتاسیم سنتز می شود.

خواص فیزیکی و شیمیایی
اسید تارتاریک به شکل پودر کریستالی سفید یا گرانول وجود داشته و طعمی ترش دارد. اسید تارتاریک به راحتی در آب حل می شود و در الکل هایی مانند اتانول و متانول، گلیسیرین و اتر نیز محلول می باشد.
نقطه ذوب آن در حدود 168 درجه سانتیگراد و نقطه جوش آن 214 درجه سانتیگراد است. اسید تارتاریک می تواند نقطه ذوب سایر مواد را در صورت مخلوط شدن با آنها کاهش دهد. چگالی آن 1.21 گرم بر سانتی مترمکعب است، که کمی چگال تر از آب می باشد.

اسید تارتاریک یک اسید ضعیف با مقدار 2.98pka می باشد یعنی می تواند دو یون هیدروژن را در یک محلول آزاد کند. این خاصیت آن را به یک اسیدساز مفید در صنایع غذایی تبدیل می کند.
از دیگر ویژگی های اسید تارتاریک کایرالیته آن است. که یک ترکیب فعال نوری می باشد. به این معنی که می تواند صفحه نور قطبی شده را بچرخاند. این خاصیت در صنعت داروسازی مورد استفاده قرار می گیرد، زیرا انانتیومرهای مختلف این ترکیب می توانند اثرات بیولوژیکی متفاوتی داشته باشند.
اسید تارتاریک همچنین میتواند با یون های فلزی که به نام تارتارات شناخته می شوند، نمک تشکیل دهد. این نمک ها از گذشته در تولید رنگ ها و رنگدانه ها مورد استفاده قرار گرفته اند. اسید تارتاریک همچنین به عنوان یک اسید دی پروتیک شناخته می شود، یعنی میتواند دو یون هیدروژن (H+) را هنگامی که در آب حل شود آزاد کند.
اسید تارتاریک همچنین می تواند با سایر ترکیبات واکنش نشان دهد و استرها را تشکیل دهد که معمولاً به عنوان حلال، طعم دهنده و عطر استفاده می شوند. وجود دو گروه هیدروکسیل (OH) در ساختار مولکولی، آن را به ترکیبی همه کاره برای واکنش های شیمیایی تبدیل می کند.
روش های تولید اسید تارتاریک
تخمیر میکروبی
پرکاربردترین روش تولید تجاری اسید تارتاریک از طریق تخمیر میکروبی است. این فرآیند شامل استفاده از میکروارگانیسم ها مانند باکتری ها و مخمرها برای تبدیل گلوکز به اسید تارتاریک است. فرآیند تخمیر در مخازن تخمیر در مقیاس بزرگ و تحت شرایط کنترل شده pH و دما انجام می شود. این روش اسید ال تارتاریک خالص، شکل ارجح برای کاربردهای غذایی و دارویی را تولید می کند.
سنتز شیمیایی
یکی از متداول ترین روشهای مورد استفاده برای تولید اسید تارتاریک، سنتز شیمیایی انیدرید مالئیک است، فرآیندی که شامل اکسیداسیون بنزن است. این روش نه تنها مقرون به صرفه است، بلکه بازده بالایی از اسید تارتاریک را نیز تولید می کند.
C6H6 + H2SO4 → C6H5SO4H + H2O
C6H5SO4H + NaOH → C6H5SO4Na + H2O
C6H5SO4Na + 2H2O → C6H5SO4H + NaOH + H2
+ C6H5SO4H + 3O2 → C4H2O3 + 4H2O
در این واکنش ابتدا بنزن با اسید سولفوریک تصفیه می شود تا اسید بنزن سولفونیک تولید شود. سپس بنزن سولفونیک اسید با هیدروکسید سدیم خنثی می شود و بنزن سولفونات سدیم را تشکیل می دهد. سپس این ترکیب با اکسیژن اکسید می شود تا انیدرید مالئیک تولید شود. در نهایت انیدرید مالئیک با آب هیدرولیز می شود تا اسید تارتاریک تشکیل شود. انیدرید مالئیک واسطه کلیدی در این فرآیند است و تولید آن شامل یک سری واکنش های اکسیداسیون کاهشی می باشد. ماده اولیه برای این فرآیند بنزن است که به راحتی از نفت خام در دسترس است. بنزن ابتدا با هوا و یک کاتالیزور مانند کبالت یا منگنز برای تولید اکسید بنزن تصفیه می شود و برای تولید انیدرید مالئیک تحت پردازش قرار می گیرد.
C6H6 + O2 → C6H5O + H2O
C6H5O + O2 → C4H2O3 + H2O
هنگامی که انیدرید مالئیک تولید می شود، می توان به راحتی با آب واکنش داد و اسید تارتاریک را تشکیل داد.
C4H2O3 + 2H2O → C4H6O

اسید تارتاریک همچنین می تواند از طریق سنتز چند مرحله ایی با شروع از اسید مالئیک تولید شود. این روش شامل افزودن یک واحد کربن به اسید مالئیک از طریق یک سری واکنش بوده که محصول نهایی اسید تارتاریک می باشد. در این فرآیند اسید فوماریک تحت هیدراتاسیون قرار گرفته و به انیدرید مالئیک تبدیل می شود. سپس انیدرید مالئیک به اسید مالئیک تبدیل وبا افزایش زنجیره کربن، اسید تارتاریک تشکیل می شود. اسید تارتاریک بدست آمده خالصتر، ولی این روش فرآیندی زمانبر و گران می باشد.
C4H4O4 + 2H2O → C4H4O3 + H2
C4H4O3 + CO → C5H4O4
C5H4O4 + 2H2O → C5H6O6
کاربردهای رایج اسید تارتاریک در صنعت
اسید تارتاریک نقش مهمی در کاربردهای مختلف صنعتی دارد.
صنایع غذایی و آشامیدنی

اسید تارتاریک برای قرن ها در تهیه غذا و نوشیدنی مورد استفاده قرار گرفته است. معمولاً به عنوان طعم دهنده در مرباها، ژله ها و نوشابه ها استفاده می شود. بعلاوه اسید تارتاریک بعنوان یک اسیدولانت و تنظیم کننده pH در تولید نوشیدنی های گازدار و آب میوه ها کاربرد دارد. همچنین یک جزء ضروری در بیکینگ پودر است که باعث ور آمدن خمیر می شود.
صنعت پرشکی و داروسازی
یکی از مزایای کلیدی اسید تارتاریک توانایی آن در کمک به هضم است. این ماده با تحریک تولید بزاق و شیره های گوارشی به تجزیه مواد غذایی و افزایش جذب موثر مواد مغذی کمک می کند. این می تواند به ویژه برای کسانی که دارای مشکلات گوارشی هستند، مفید باشد.

درصنعت داروسازی از اسید تارتاریک در داروهای مختلف استفاده می شود. به عنوان یک ماده کمکی در قرص ها و به عنوان اسیدی کننده و طعم دهنده در شربت ها و سوسپانسیون ها استفاده می شود. اسید تارتاریک همچنین در تولید قرصهای جوشان کاربرد دارد. در زمینه پزشکی از اسید تارتاریک برای تولید مواد کیلیت که برای درمان مسمومیت با فلزات کاربرد دارند، استفاده می شود. علاوه بر این، یک ماده ضروری در کرم ها و پمادهایی است که برای درمان بیماری های پوستی مانند اگزما و پسوریازیس استفاده می شوند.
صنایع آرایشی و بهداشتی
از اسید تارتاریک در محصولات مراقبت از پوست برای متعادل کردن سطح pH و بهبود لایه برداری استفاده می شود. بعنوان یک آلفا هیدروکسی اسید (AHA) به لایه برداری و روشن شدن پوست کمک می کند. علاوه بر این، در محصولات مراقبت از مو برای تنظیم سطح pH و کمک به صاف کردن کوتیکولهای مو و ایجاد احساس نرمی و لطافت مو استفاده می شود. اسید تارتاریک جزء کلیدی در تولید لوازم آرایشی طبیعی و ارگانیک می باشد. بعلاوه، به عنوان یک نگهدارنده طبیعی در محصولات مختلفی مانند پاک کننده های صورت، مرطوب کننده ها و تونرها کاربرد دارد.
صنعت نساجی
از اسید تارتاریک به عنوان ماده خشک کننده استفاده می شود که به چسباندن رنگ ها به پارچه کمک می کند. همچنین در رنگرزی الیاف طبیعی مانند پنبه، ابریشم و پشم بعنوان پایدارکننده رنگ کاربرد دارد. علاوه بر این، اسید تارتاریک یک جزء مهم در تولید رنگ های مصنوعی بوده که به تنظیم سطح pH در طول فرآیند رنگرزی کمک کرده و پایداری رنگ را افزایش می دهد.
تصفیه آب
اسید تارتاریک در صنعت تصفیه آب به عنوان یک عامل کیلیت استفاده می شود که به یون های فلزات سنگین متصل شده و آنها را از آب جدا کرده و برای مصرف بی خطر می کند. علاوه بر این، اسید تارتاریک در استخرها و جکوزی ها برای کنترل سطح pH و جلوگیری از رشد جلبک ها و باکتری ها استفاده می شود. اثربخشی آن در تصفیه و ایمن نگه داشتن آب، آن را به یک عنصر ضروری در بسیاری از محصولات تصفیه آب تبدیل کرده است.
سایر کاربردهای صنعتی
علاوه بر صنایع فوق، اسید تارتاریک در تولید کاغذ و منسوجات به عنوان یک عامل بافر استفاده می شود. همچنین در تولید چرم برای کمک به نرم شدن و حالت دادن به آن کاربرد دارد. در صنعت چاپ به عنوان تنظیم کننده PH جوهر استفاده می شود. در شوینده های لباسشویی برای نرم کردن آب و از بین بردن تجمع مواد معدنی در ماشین لباسشویی از این اسید استفاده می شود.
خطرات

نگرانی های زیست محیطی این ترکیب اسیدی در هنگام ورود به سیستم های آبی میتواند منجر به عدم تعادل در سطوح pH منابع آب شده و منجر به مرگ ماهی ها و دیگر موجودات آبزی شود. همچنین احتمال بروز واکنش های آلرژیک در افرادی که به این اسید حساسیت دارند، وجود دارد و ممکن است پس از مصرف دچار خارش یا تورم در دهان یا پوست شوند. در استفاده از اسید تارتاریک، موارد ایمنی که شامل استفاده از لباس و تجهیزات محافظ مناسب مانند دستکش و عینک به منظور جلوگیری از تحریک پوست و چشم می باشد باید رعایت شود. اسید تارتاریک باید در مکانی خنک، خشک و دور از نور مستقیم آفتاب و مواد ناسازگار نگهداری شود. همچنین اسید تارتاریک باید با پیروی از دوز پیشنهادی در راهنما استفاده شود.
قیمت و خرید “اسید تارتاریک”
برای سفارش “اسید تارتاریک” با مناسبترین قیمت، با شمارههای زیر تماس بگیرید:

اطلاعات فروشنده
- هنوز امتیازی داده نشده است!
محصولات مرتبط

نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.