
اسید فوماریک یک ترکیب شیمیایی با فرمول مولکولی C₄H₄O₄ میباشد که بهعنوان اسید ترانس بوتندیوئیک نیز شناخته میشود. این ترکیب یک اسید آلی طبیعی و محلول در آب است که در میوهها و سبزیجات مختلف مانند سیب، هویج و قارچ یافت میشود. اسید فوماریک، ایزومر اسید مالئیک است و در بدن انسان بهعنوان یک واسطه در چرخه کربس (Krebs Cycle) وجود دارد. این اسید بهطور گسترده در صنایع مختلف استفاده میشود.
ساختار مولکولی
ساختار مولکولی اسید فوماریک شامل دو گروه عاملی کربوکسیلیک اسید است که به یک اتم کربن مرکزی متصل بوده و بین آنها یک پیوند دوگانه وجود دارد. این پیوند دوگانه، اسید فوماریک را به یک ایزومر ترانس با ساختار خطی تبدیل میکند. از طرف دیگر، گروههای کربوکسیلیک اسید، ماهیت اسیدی به ترکیب میدهند. فرمول ساختاری اسید فوماریک بهصورت HOOC–CH=CH–COOH میباشد.

این فرمول حضور یک پیوند دوگانه کربن–کربن را نشان میدهد که بهعنوان گروه آلکن نیز شناخته میشود. وجود این پیوند دوگانه همان چیزی است که اسید فوماریک را به یک ترکیب غیراشباع تبدیل میکند، به این معنی که پتانسیل واکنشهای افزایشی دارد.
خواص فیزیکی و شیمیایی
اسید فوماریک یک پودر کریستالی سفید با طعم کمی ترش است که یک اسید ضعیف با مقدار pKa برابر با ۳٫۰۳ میباشد. به این معنی که نسبت به سایر اسیدهای رایج مانند اسید استیک یا اسید سیتریک، اسید ضعیفتری است و برای استفاده در مواد غذایی مناسب میباشد.
حلالیت: تنها ۰٫۶۳ گرم از اسید فوماریک در ۱۰۰ میلیلیتر آب در دمای اتاق حل میشود، اما در حلالهای قطبی مانند الکل و استون، حلالیت بیشتری دارد. این خاصیت در صنعت کاربرد دارد.
اسید فوماریک در دمای اتاق جامد است و نقطه ذوب آن ۲۸۷ درجه سانتیگراد میباشد. این نقطه ذوب بالا نشاندهنده پایداری و مقاومت آن در برابر تجزیه در دماهای بالا است. همچنین فشار بخار نسبتاً کمی دارد، به این معنی که در دمای معمولی بهراحتی تبخیر نمیشود.
واکنشپذیری: اسید فوماریک یک ترکیب بسیار واکنشپذیر است و تحت واکنشهای مختلفی مانند استریفیکاسیون، آمیداسیون و دکربوکسیلاسیون قرار میگیرد تا مشتقات مختلفی را تشکیل دهد. یکی از رایجترین واکنشها، استری شدن است که در آن با الکلها واکنش داده و استرها را تشکیل میدهد. این استرها در تولید رزینها، پلاستیکها و افزودنیهای غذایی کاربرد دارند.
استری کردن اسید فوماریک با متانول:
هنگامی که اسید فوماریک با متانول در حضور یک کاتالیزور اسیدی مانند اسید سولفوریک یا اسید هیدروکلریک واکنش میدهد، استری به نام متیل فومارات تشکیل میشود. واکنش بهصورت زیر است:
CH₃OH + HOOC–CH=CH–COOH → CH₃OOC–CH=CH–COOH + H₂O
پلیمریزاسیون:
در شرایط خاص، اسید فوماریک میتواند پلیمریزاسیون را تجربه کند و به اسید پلیفوماریک تبدیل شود که یک پلیمر قابلتجزیه بوده و در کاربردهای مختلف استفاده میشود.
روشهای تولید اسید فوماریک
رایجترین روش تولید اسید فوماریک از طریق ایزومریزاسیون کاتالیزوری اسید مالئیک میباشد. مالئیک اسید یک ماده اولیه است که از اکسیداسیون بنزن یا سایر ترکیبات معطر بهدست میآید. فرآیند ایزومریزاسیون شامل تبدیل اسید مالئیک به اسید فوماریک در حضور یک کاتالیزور است. این کاتالیزور معمولاً یک نمک فلزی یا یک آنزیم میباشد.

در مرحله اول فرآیند، اسید مالئیک تا نقطه ذوب آن (۱۳۰–۱۴۰ درجه سانتیگراد) حرارت داده میشود. سپس با یک کاتالیزور، معمولاً اکسید منگنز یا روی، مخلوط و مرتب هم زده میشود. حرارت و همزدن به شکستن پیوند دوگانه در اسید مالئیک کمک کرده و در نتیجه اسید فوماریک تشکیل میشود. این فرآیند بسته به نوع و مقدار کاتالیزور مورد استفاده، ممکن است از چند ساعت تا چند روز طول بکشد.
پس از ایزومریزاسیون اولیه، مخلوط سرد شده و اسید فوماریک جامد میشود. سپس جامد با استفاده از روشهای فیلتراسیون یا سانتریفیوژ از مایع باقیمانده جدا میشود. اسید فوماریک جمعآوریشده شسته و خشک میشود تا ترکیب خالص بهدست آید.
روش دیگر تولید:
تولید اسید فوماریک از طریق تخمیر گلوکز یا ساکارز توسط قارچهای خاصی مانند *Rhizopus arrhizus* یا *Rhizopus oryzae* نیز انجام میشود. قارچها، آنزیمی به نام فوماراز تولید میکنند که گلوکز یا ساکارز را به اسید فوماریک تبدیل میکند. این روش نسبت به فرآیند ایزومریزاسیون، با محیطزیست سازگارتر است.
تفاوت اسید فوماریک و اسید مالئیک
اسید فوماریک و اسید مالئیک ایزومر هستند، یعنی فرمول شیمیایی یکسان (C₄H₄O₄) و ساختار مولکولی متفاوتی دارند. اسید فوماریک یک اسید ترانس آلکن دیکربوکسیلیک است، یعنی گروههای اسید کربوکسیلیک آن در دو طرف پیوند دوگانه قرار دارند، در حالی که اسید مالئیک ایزومر سیس بوده و گروههای اسید کربوکسیلیک در همان سمت پیوند دوگانه قرار دارند. این تفاوت ساختاری بر خواص شیمیایی و فیزیکی آنها تأثیر میگذارد.
اسید فوماریک نقطه ذوب بالاتری (~۳۰۰ درجه سانتیگراد) در مقایسه با اسید مالئیک دارد. اسید مالئیک نیز یک جامد سفید و کریستالی است که بهدلیل پیکربندی سیس، امکان پیوند هیدروژنی مؤثرتر با مولکولهای آب را دارد و نسبت به ایزومر ترانس در آب محلولتر است.
مالئیک اسید از طریق یک واکنش شیمیایی به نام ایزومریزاسیون به فوماریک اسید با استفاده از حرارت یا کاتالیستهای مختلف تبدیل میشود. در این واکنش، دو گروه کربوکسیلیک در مالئیک اسید جابجا شده، بهطوری که اتمهای هیدروژن متصل به هر یک از آنها نیز جابجا میشوند و این جابجایی باعث تولید ایزومر ترانس میشود.
مالئیک اسید معمولاً در صنایع غذایی و نوشیدنی بهعنوان یک اسیدیکننده و طعمدهنده استفاده میشود، در حالی که اسید فوماریک در کاربردهای مختلف صنعتی مانند تولید رزینها، پلیمرها و مواد شیمیایی کشاورزی استفاده میشود.
کاربردهای اسید فوماریک

صنایع غذایی
یکی از کاربردهای اولیه اسید فوماریک در صنایع غذایی و آشامیدنی است. معمولاً بهعنوان افزودنی در محصولات مختلف مانند نوشیدنیها، آبنباتها و محصولات پختهشده کاربرد دارد. از این اسید بهعنوان یک نگهدارنده در مواد غذایی استفاده میشود که ماندگاری محصولات را افزایش میدهد. همچنین خواص اسیدی آن طعمی ترش به مواد غذایی داده و آن را به یک ماده محبوب در صنعت شیرینیسازی برای تولید آدامس و دیگر آبنباتهای نرم تبدیل میکند. علاوه بر این، جایگزینی برای اسید سیتریک در محصولات غذایی، بهویژه در مخلوط نوشیدنیهای پودری میباشد.
داروسازی

در این صنعت، از اسید فوماریک در تولید داروها و مکملها استفاده میشود. این ترکیب بهعنوان یک عامل بافر عمل کرده که به حفظ pH داروها و پایداری بیشتر آنها کمک میکند. فوماریک اسید همچنین در تولید محصولات پوستی مانند پمادها و کرمها بهدلیل دارا بودن خواص ضدالتهابی کاربرد دارد و در درمان بیماریهای پوستی مانند پسوریازیس استفاده میشود.
خوراک دام
از اسید فوماریک بهعنوان یک مکمل غذایی برای دام استفاده میشود. همچنین بهعنوان اسیدیکننده برای حفظ تعادل pH در سیستم گوارشی حیوانات، به خوراک دام اضافه شده که باعث جذب بهتر مواد مغذی میشود.
رزینها و پلیمرها

این ماده بهعنوان یک عامل اتصال متقابل در تولید رزینهای پلیاستر غیراشباع استفاده میشود که بهطور گسترده در تولید فایبرگلاس و سایر مواد کامپوزیتی کاربرد دارند. فوماریک اسید عامل مهمی در تولید رزینهای آلکیدی میباشد که در تولید رنگها و پوششها استفاده میشوند.
نساجی
از اسید فوماریک در فرآیند رنگرزی پارچهها استفاده میشود. بهعنوان یک تثبیتکننده رنگ عمل کرده و پایداری و ماندگاری رنگ را روی پارچه افزایش میدهد. اسید فوماریک همچنین در تولید الیاف مصنوعی مانند نایلون و پلیاستر کاربرد داشته و خواص فیزیکی و دوام آنها را بهبود میبخشد.
علاوه بر این، اسید فوماریک در تولید محصولات پاککننده و بهداشتی، بهعنوان یک عامل ضد کپک عمل میکند. این اسید همچنین در تولید محصولات مراقبت شخصی مانند شامپو، صابون و دئودورانتها برای کمک به حفظ pH و ماندگاری آنها کاربرد دارد. اسید فوماریک یک جایگزین مقرونبهصرفه و سازگار با محیطزیست برای سایر مواد شیمیایی میباشد که آن را به انتخابی برتر برای بسیاری از فرآیندهای تولید تبدیل میکند. انتظار میرود اسید فوماریک با طیف وسیعی از کاربردها، نقش مهمی در شکلدادن به آینده بسیاری از صنایع ایفا کند.

خطرات
اسید فوماریک میتواند با سایر مواد شیمیایی واکنش داده و محصولات جانبی بالقوه خطرناکی را تشکیل دهد. بهعنوان مثال، هنگامی که این اسید با مواد پاککننده خاصی تماس پیدا میکند، میتواند بخارات سمی ایجاد کند که موجب تحریکات تنفسی شود.
یکی دیگر از نگرانیها در مورد اسید فوماریک، پتانسیل آن در ایجاد تحریکات پوستی و چشمی است، بهویژه برای کسانی که با اسید به شکل غلیظ در محیطهای صنعتی کار میکنند. قرار گرفتن در معرض اسید فوماریک غلیظ میتواند منجر به خارش و احساس سوزش روی پوست و همچنین تورم و سوزش چشم شود. توجه به این نکته ضروری است که خطرات احتمالی اسید فوماریک تا حد زیادی به غلظت و مدت قرار گرفتن در معرض آن بستگی دارد. برای به حداقل رساندن خطرات احتمالی اسید فوماریک، رعایت دستورالعملهای ایمنی و استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب در هنگام کار و نگهداری این اسید مهم میباشد. استفاده از دستکش، عینک ایمنی، ماسک تنفسی و تهویه مناسب محیط، از جمله اقدامات ضروری برای محافظت از سلامت افراد در محیطهای صنعتی است.
قیمت و خرید “اسید فوماریک”
برای سفارش اسید فوماریک با مناسبترین قیمت، با شمارههای زیر تماس بگیرید:

اطلاعات فروشنده
- هنوز امتیازی داده نشده است!
محصولات مرتبط

نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.