تولوئن
قیمت از 1,250,000 تومان
تولوئن چیست؟

تولوئن مایعی بیرنگ با بوی شیرین و تند است. این یک ترکیب هیدروکربنی با فرمول شیمیایی C7H8 میباشد و به عنوان متیل بنزن، فنیل متان یا تولوئل نیز شناخته میشود.
تولوئن بهعنوان محصول جانبی نفت خام یا از طریق فرآوری نفت به دست میآید. تولوئن یکی از پرمصرفترین مواد شیمیایی در جهان میباشد که کاربردهای مختلفی در تولید رنگ، چسب و لاستیک و همچنین در تولید بنزین دارد.
ساختار مولکولی
تولوئن با فرمول مولکولی C7H8، از هفت اتم کربن و هشت اتم هیدروژن تشکیل شده است. وزن مولکولی آن 92.14 گرم بر مول بوده و متعلق به کلاس هیدروکربنهای معطر میباشد. این ترکیبات، حاوی یک حلقه ششضلعی از اتمهای کربن با پیوندهای منفرد و دوگانه متناوب هستند. این ساختار معمولاً به عنوان حلقه بنزن شناخته میشود. در مورد تولوئن، یک گروه متیل (CH3-)، به یکی از اتمهای کربن موجود در حلقه بنزن متصل شده و به همین دلیل به آن متیل بنزن گفته میشود.

این گروه متیل، مسئول بوی متمایز تولوئن و همچنین نقطه جوش کمتر آن در مقایسه با بنزن میباشد. وجود این گروه همچنین تولوئن را به ترکیب واکنشپذیرتری تبدیل کرده و به آن اجازه میدهد به عنوان ماده اولیه برای تولید سایر مواد شیمیایی استفاده شود.
پیوندهای کربن-کربن در حلقه بنزن همگی دارای طول مساوی هستند و شش اتم کربن از طریق پیوندهای دوگانه به یکدیگر متصل میشوند. این ویژگی به مولکول، درجه بالایی از پایداری میدهد و واکنشپذیری آن را نسبت به سایر هیدروکربنها کمتر میکند. این ساختار پایدار، همچنین تولوئن را در برابر اکسیداسیون مقاوم میکند.
یکی دیگر از ویژگیهای مهم ساختار مولکولی تولوئن، تقارن آن است. اتمهای کربن در حلقه بنزن در یک الگوی متقارن قرار گرفتهاند و سه پیوند کربن-کربن و سه اتم هیدروژن به هر اتم کربن متصل هستند. این تقارن به پایداری کلی مولکول کمک کرده و همچنین آن را قطبیتر میکند. مولکولهای قطبی دارای گشتاور دوقطبی دائمی هستند، به این معنی که دارای پایان مثبت و منفی میباشند. در حالیکه، تولوئن یک مولکول غیرقطبی است که هیچ گشتاور دوقطبی دائمی ندارد.

خواص فیزیکی و شیمیایی
از نظر وضعیت فیزیکی، تولوئن به صورت مایع در دما و فشار اتاق وجود دارد. چگالی آن 0.8669 گرم در میلیلیتر است که کمی کمتر از آب میباشد، یعنی تولوئن روی آب شناور میماند. تولوئن دارای ضریب شکست 1.497 در دمای 20 درجه سانتیگراد است که آن را به یک عنصر رایج در پاککنندههای لنز و سایر محصولات نوری تبدیل کرده است.

یکی از بارزترین خواص فیزیکی تولوئن، نقطه جوش پایین آن ( 110.6 درجه سانتیگراد ) میباشد. این مایع بسیار فرار بوده، و به راحتی در دمای اتاق تبخیر میشود و به راحتی در هوا پراکنده میشود. این ویژگی، این ترکیب را بسیار قابل اشتعال میکند. نقطه اشتعال آن تنها 4.4 درجه سانتیگراد میباشد. بنابراین، مهم است که تولوئن با احتیاط و در مکان با تهویه مناسب استفاده شود.
تولوئن دارای نقطه انجماد پایین 93- درجه سانتیگراد است و از آن در محلولهای ضدیخ استفاده میشود. نقطه انجماد آن کمتر از آب بوده، به این معنی که میتواند نقطه انجماد یک محلول را در صورت مخلوط شدن با آب کاهش دهد. به همین دلیل است که تولوئن اغلب در فرمولاسیون مایع خنککننده موتور استفاده میشود.
حلالیت تولوئن در آب محدود میباشد. در دمای 20 درجه سانتیگراد 570 میلیگرم در لیتر، در آب حل میشود. با این حال، در حلالهای آلی مانند الکلها، اترها و هیدروکربنها بسیار محلول است. این باعث میشود که حلال ایدهآلی برای حل کردن و رقیق کردن سایر مواد و همچنین برای تمیز کردن و چربیزدایی باشد.
یکی از بارزترین خواص تولوئن، رفتار آزئوتروپیک آن است. آزئوتروپ مخلوطی از دو یا چند مایع است که نقطه جوش و ترکیب ثابتی دارند. به عبارت دیگر، بخار حاصل از جوشاندن یک مخلوط آزئوتروپیک دارای همان نسبت اجزای مایع میباشد. تولوئن یک مخلوط آزئوتروپیک با آب با ترکیب 87.5 درصد تولوئن و 12.5 درصد آب تشکیل میدهد. این امر جداسازی این دو ماده را از طریق تقطیر دشوار میسازد، زیرا این مخلوط دارای نقطه جوش ثابت 84.1 درجه سانتیگراد میباشد.
روشهای تولید تولوئن
تولوئن را میتوان هم در محیطهای آزمایشگاهی و هم در محیطهای صنعتی تولید کرد.
روش آزمایشگاهی
در آزمایشگاه، معمولاً از نفت خام با تقطیر کسری سنتز میشود. این فرآیند شامل جداسازی اجزای مختلف نفت خام بر اساس نقطه جوش آنها میباشد. تولوئن دارای نقطه جوش 110.6 درجه سانتیگراد است که در محدوده مواد تقطیر شده در این مرحله قرار میگیرد.
روشهای صنعتی
روش اول:
در صنعت، رایجترین روش تولید تولوئن، از طریق رفرمینگ کاتالیزوری نفتای نفتی است. نفتای نفتی بخش سبکی از نفت خام میباشد که سرشار از هیدروکربن است. ابتدا با هیدروژن در فشار و دمای بالا در حضور کاتالیزور تصفیه میشود، که این فرآیند به نام سولفورزدایی هیدرولیک شناخته میشود، و ترکیبات گوگردی را از نفتا حذف میکند. سپس نفتای گوگردزدایی شده به واحد اصلاحکننده کاتالیزوری وارد میشود و در حضور یک کاتالیزور، معمولاً پلاتین یا رنیوم، تحت واکنش قرار میگیرد. این واکنشها، مولکولهای هیدروکربنی بزرگتر موجود در نفتا را به مولکولهای کوچکتر از جمله تولوئن تجزیه میکنند. این فرآیند همچنین محصولات دیگری مانند بنزن، زایلن و گاز هیدروژن را تولید میکند.
فرآیند اصلاح کاتالیزوری بسیار پیچیده بوده و نیاز به کنترل و نظارت دقیق برای اطمینان از تولید بهینه تولوئن و سایر محصولات مورد نظر دارد. کاتالیزورهای مورد استفاده باید با دقت انتخاب و نگهداری شوند تا واکنشهای جانبی نامطلوب به حداقل برسند.
روش دوم
جدا از اصلاح کاتالیزوری، تولوئن را میتوان با ایزومریزاسیون کاتالیستی مخلوطی از بنزن و آلکانهای زنجیره خطی نیز تولید کرد. این فرآیند شامل مرتبسازی مجدد اتمهای مولکولهای بنزن و آلکان برای تشکیل تولوئن میباشد. در درجه اول، برای افزایش بازده تولوئن و دیگر مواد معطر ارزشمند، از جریانهای نفتی استفاده میشود.

روش سوم:
یکی دیگر از روشهای تولید تولوئن در صنعت، از طریق کراکینگ هیدروکربنهای سنگینتر مانند نفتا یا نفت گاز است. این فرآیند شامل شکستن مولکولهای بزرگتر به مولکولهای کوچکتر از طریق اعمال گرما و فشار میباشد. سپس مخلوط حاصل از هیدروکربنها جدا شده و تولوئن با استفاده از تقطیر، خالصسازی میشود.
تولوئن تولید شده از طریق این فرآیندها، معمولاً دارای سطح خلوص 99 درصد یا بالاتر میباشد. با این حال، تولوئن در سطوح خلوص پایینتر میتواند از طریق روشهای مختلف دیگر مانند گازی شدن زغال سنگ، احتراق زیست توده و حتی از طریق تخمیر زیست توده توسط باکتریهای خاص نیز تولید شود.
روش چهارم:
روش دیگر تولید تولوئن از طریق تبدیل قطران زغالسنگ میباشد که محصول جانبی فرآوری زغالسنگ بوده که حاوی مقادیر بالایی از ترکیبات معطر است. این فرآیند شامل حرارت دادن قطران زغال سنگ تا دماهای بالا میباشد که باعث تجزیه و آزاد شدن ترکیبات فرار از جمله تولوئن میشود. این نوع تولوئن به عنوان “تولوئن قطران زغال سنگ” شناخته میشود.
واكنشهای تولوئن
نیتراسیون
یکی از مهمترین واکنشهای تولوئن، نیتراسیون است که در آن یک گروه نیترو (-NO2) به حلقه بنزن تولوئن وارد میشود. این واکنش با استفاده از مخلوطی از اسید نیتریک و سولفوریک که به مخلوط نیترات کننده معروف است، انجام میشود. بسته به موقعیت گروه نیترو روی حلقه بنزن، ترکیب حاصل ارتو و پارا نیتروتولوئن میباشد. نیتراسیون گام مهمی در تولید مواد منفجره مانند تری نیتروتولوئن (TNT) و دینیتروتولوئن (DNT) است.

هالوژناسیون
در هالوژناسیون تولوئن، یک اتم هیدروژن با یک اتم هالوژن (فلوئور، کلر، برم یا ید) جایگزین میشود. این واکنش معمولاً در حضور یک کاتالیزور مانند آهن یا کلرید آلومینیوم انجام میگیرد. محصول حاصل به نام هالوتولوئن شناخته میشود و در تولید مواد شیمیایی کشاورزی، دارویی و رنگ کاربرد دارد.
C6H5CH3 + Cl2 → C6H5CH2Cl + HCl
C6H5CH3 + Br2 → C6H5CH2Br + HBr
سولفوناسیون
سولفوناسیون یکی دیگر از واکنشهای مهم تولوئن است که در آن یک گروه اسید سولفونیک SO3H- به حلقه بنزن وارد میشود. ترکیب به دست آمده، اسید تولوئن سولفونیک، یک اسید قوی میباشد و به طور گسترده به عنوان یک کاتالیزور در واکنشهای شیمیایی و همچنین به عنوان یک عامل پاککننده کاربرد دارد.
C6H5CH3 + SO3 → C6H4(SO3H) CH3
واکنش Friedel-Crafts Acylation
در این واکنش، تولوئن با یک کلرید اسید در حضور کاتالیزور اسید لوئیس، مانند کلرید آلومینیوم یا تری کلرید آهن، واکنش داده و یک کتون معطر تشکیل میدهد. این واکنش در سنتز داروها، طعمها و عطرهای مختلف استفاده میشود.
اکسیداسیون
تولوئن را میتوان برای تشکیل اسید بنزوئیک اکسید کرد که به طور گستردهای به عنوان نگهدارنده در غذا و نوشیدنیها استفاده میشود. این واکنش در حضور یک عامل اکسیدکننده قوی مانند پرمنگنات پتاسیم یا اسید کرومیک انجام میشود.
واکنش احیا
همچنین میتوان تولوئن را احیا کرد و سیکلوهگزیل متیل آمین را تشکیل داد که به عنوان یک بازدارنده خوردگی در سوختها و روانکنندهها استفاده میشود. این واکنش با استفاده از یک عامل احیاکننده مانند هیدرید آلومینیوم لیتیوم یا بوروهیدرید سدیم انجام میشود. علاوه بر این واکنشها، تولوئن میتواند تحت واکنشهای دیگری نیز قرار گیرد، مانند هیدروژن زدایی، آلکیلاسیون، و اکسیداسیون- احیا، تا طیف وسیعی از محصولات را تشکیل دهد.
کاربردهای رایج تولوئن
تولوئن یک هیدروکربن معطر است، که کاربردهای گستردهای در صنایع مختلف دارد.
افزودنی سوخت

تولوئن به عنوان یک افزودنی سوخت، برای بهبود رتبه اکتان بنزین استفاده میشود. یک جایگزین مقرونبهصرفه برای سایر تقویتکنندههای اکتان است و معمولاً در خودروهای مسابقهای و با عملکرد بالا، کاربرد دارد. افزودن تولوئن در بنزین میتواند ضربه موتور را کاهش دهد و عملکرد موتور را بهبود بخشد.
حلال

یکی از کاربردهای اولیه تولوئن به عنوان حلال است. تولوئن میتواند طیف وسیعی از مواد مانند رنگ، لاک، چسب و لاستیک را حل کند. اغلب در تولید رنگ، پوشش و لاک استفاده میشود. تولوئن به سرعت تبخیر میشود و هیچ باقیماندهای به جا نمیگذارد، بنابراین، یک حلال ایدهآل برای این کاربردها میباشد. همچنین به عنوان یک ماده پاککننده در صنعت چاپ و به عنوان حلال در تولید مواد دارویی کاربرد دارد.
تولید مواد شیمیایی
تولوئن یک جزء حیاتی در تولید مواد شیمیایی مختلف است. تولوئن یک عنصر کلیدی در ساخت بنزن میباشد که در تولید پلاستیک، رزین، الیاف مصنوعی و لاستیک کاربرد دارد. تولوئن همچنین پیشساز بسیاری از مواد شیمیایی دیگر مانند تولوئن دی ایزوسیانات است که در تولید پلی اورتان استفاده میشود. بعلاوه، تولوئن پیشساز اسید بنزوئیک میباشد که در نگهدارندهها و اسانسهای غذایی استفاده میشود.
صنعت چاپ و رنگرزی
در صنعت چاپ و رنگرزی از تولوئن به عنوان حلال برای چاپ جوهر و رنگ استفاده میشود. تولوئن توانایی حل کردن و حذف رنگ و جوهرهای باقیمانده از پارچهها را دارد که آن را به یک ماده ضروری در این صنعت تبدیل کرده است. همچنین به ایجاد رنگهای ثابت و زنده در منسوجات کمک میکند.
داروسازی و پزشکی
تولوئن یک جزء کلیدی در تولید داروها و ویتامینها میباشد. تولوئن به عنوان یک حلال برای استخراج دارو از گیاهان کاربرد داشته و در تولید داروهای مختلف از جمله آنتی بیوتیکها و بیحسکنندهها استفاده میشود. تولوئن در زمینه پزشکی نیز کاربرد دارد. بدلیل قابلیت حل شدن و حمل مواد فعال، یک ماده ضروری در شربتهای ضد سرفه و ضد احتقانهای بینی میباشد.
چسبها و درزگیرها
تولوئن بعنوان یک حلال قوی، در تولید چسبها و درزگیرها کاربرد داشته و برای چسباندن موادی مانند چوب، لاستیک و فلز استفاده میشود. چسبها و درزگیرهای مبتنی بر تولوئن پیوندهای قوی و بادوامی را ایجاد میکنند که در صنایع ساختمانی و خودروسازی کاربرد دارند.
تولید پلاستیک
تولوئن برای تولید پلی یورتانها استفاده میشود که معمولا در محصولات فومدار، مانند تشک، کوسن و صندلی ماشین یافت میشود. همچنین در تولید نایلون و لاستیک مصنوعی نیز کاربرد دارد.
خوشبو کنندهها و عطرها

تولوئن یا متیل بنزن معمولاً در صنعت عطرسازی به عنوان حلال و رقیقکننده ترکیبات معطر استفاده میشود. به حل شدن و تثبیت روغنهای معطر و سایر مواد کمک میکند. تولوئن رایحه متمایز خود را نیز دارد که در صورت استفاده در مقادیر کم میتواند به رایحه عطر کمک کند. علاوه بر این، به عنوان یک تثبیتکننده عمل کرده و باعث طولانی شدن بوی عطر روی پوست میشود.
خطرات و نکات ایمنی

تولوئن در حالی که کاربردهای مفید زیادی دارد، اگر به درستی مورد استفاده قرار نگیرد، میتواند برای انسان و هم برای محیط زیست خطرآفرین باشد.
اولین خطر تولوئن سمیت آن میباشد. قرار گرفتن در معرض سطوح بالای تولوئن میتواند باعث عوارضی مانند سرگیجه، سردرد و حالت تهوع شود. قرار گرفتن طولانی مدت در معرض تولوئن همچنین میتواند به سیستم اعصاب مرکزی آسیب برساند و منجر به از دست دادن حافظه طولانی مدت و اختلال در مهارتهای حرکتی شود.
سمیت تولوئن در مقایسه با بنزن بسیار کمتر است. هرچند غلظت بسیار بالایی لازم است تا تنفس تولوئن منجر به مرگ شود، اما غلظتهای کمتر آن به راحتی بر روی سیستم عصبی تأثیر میگذارند. غلظتهای کم تا متوسط تولوئن، سبب خستگی، سرگیجه، ضعف، رفتار نامتعادل، نقصان حافظه، بیخوابی، کماشتهایی، و کم شدن دید و شنوایی میگردد. این حالات با از بین رفتن حضور تولوئن، کم میشوند. تولوئن ممکن است بر کلیه اثر نامطلوب بگذارد. هیچ مدرکی دال بر سرطانزا بودن تولوئن در دست نیست. غلظت مجاز 20ppm برای محیط کار توسط OSHA و mg/l۱ توسط EPA برای آب آشامیدنی توصیه شدهاند.
تولوئن نه تنها از طریق استنشاق بخارش میتواند به بدن انسان وارد شود، بلکه از خاکهای آلوده شده هم این امکان وجود دارد؛ چرا که در این حالت، امکان تماس مستقیم انسان با خاک، نوشیدن آب زیرزمینی آلوده و تبخیر از خاک وجود دارد. با توجه به سرطانزا بودن بنزن، هماکنون از تولوئن که خواصی شبیه به بنزن دارد، به عنوان جانشین استفاده میشود.
علاوه بر این، تولوئن یک ترکیب آلی فرار (VOC) است، که میتواند اثرات نامطلوبی بر کیفیت هوا داشته باشد و مشکلات تنفسی مانند آسم و آلرژی را تشدید کند. تولوئن همچنین خطر آتشسوزی و انفجار را به همراه دارد. به عنوان یک مایع بسیار قابل اشتعال، میتواند به راحتی با جرقه یا شعله مشتعل شده و منجر به آتشسوزی و انفجار شود. تولوئن باید در مکانی با تهویه مناسب نگهداری شود و از شعله باز یا سایر منابع اشتعال دور باشد.
محیط زیست

تولوئن همچنین میتواند تأثیر قابل توجهی بر محیط زیست داشته باشد. هنگامی که به طور نامناسب دفع میشود، خاک و آبهای زیرزمینی را آلوده کرده و گیاهان، حیوانات و انسانها را تحت تأثیر قرار میدهد. علاوهبر این، تولوئن میتواند به منجر به تخریب لایه اوزون کمک شده و اثرات مخربی بر آب و هوا و اکوسیستم داشته باشد. برای به حداقل رساندن تأثیر آن بر محیط زیست و سلامت انسان، تلاشهایی برای تنظیم استفاده از آن و یافتن حلالهای جایگزین و سازگار با محیط زیست صورت گرفته است.
قیمت و خرید تولوئن
برای سفارش تولوئن با مناسبترین قیمت، با شمارههای زیر تماس بگیرید:
اطلاعات فروشنده
- نام فروشگاه: جویاشیمی پارس
- فروشنده: جویاشیمی پارس
-
5.00 امتیاز از 3 دیدگاهامتیازدهی 5.00 از 5 در 3 امتیازدهی مشتری
محصولات مرتبط
تری اتیلن گلایکول
3,700,000 تومانخرید محصولات شیمیایی خاص و کمیاب
تماس بگیرید
اتیل استات
13,000,000 تومان


نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.