
اسید آدیپیک که بهعنوان اسید هگزاندیاُئیک نیز شناخته میشود، یک ماده کریستالی سفید با فرمول شیمیایی C₆H₁₀O₄ میباشد. اسید آدیپیک یکی از مهمترین و پرمصرفترین مواد شیمیایی صنعتی است که تولید جهانی آن به بیش از ۲ میلیون تن در سال میرسد و در تولید نایلون، پلییورتان و سایر پلیمرها کاربرد دارد.
ساختار مولکولی
اسید آدیپیک از شش اتم کربن، ده اتم هیدروژن و چهار اتم اکسیژن تشکیل شده است. دو گروه عاملی کربوکسیلیک اسید (–COOH) در انتهای مولکول قرار گرفتهاند و یک زنجیره ششکربنی در بین آنها وجود دارد.
واژه “adipic” از کلمه لاتین “adeps” گرفته شده است، زیرا ظاهر این مولکول شبیه چربی میباشد. زنجیره ششکربنه در اسید آدیپیک بخش مهمی از ساختار مولکولی آن است. خواص اسیدی و حلالیت اسید آدیپیک به علت وجود دو گروه کربوکسیلیک اسید میباشد. ساختار مولکولی اسید آدیپیک، آن را به یک پیشماده مهم برای تولید نایلون 6,6—یک پلیمر سنتزی پرکاربرد—تبدیل میکند.
خواص فیزیکی و شیمیایی

یکی از ویژگیهای اصلی اسید آدیپیک، حلالیت بالای آن در آب است. حلالیت آن تقریباً ۱۵۴۰ گرم در لیتر در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد است. اسید آدیپیک در بسیاری از حلالهای قطبی دیگر مانند الکلها و استون نیز محلول میباشد. این ویژگی، آن را به یک اسید صنعتی پرکاربرد تبدیل کرده است.
– نقطه ذوب: حدود ۱۵۲–۱۵۴ درجه سانتیگراد
– نقطه جوش: ۳۳۷ درجه سانتیگراد
– چگالی: ۱٫۳۶ گرم بر سانتیمتر مکعب
– فشار بخار: ۰٫۳ میلیمتر جیوه در ۲۰ درجه سانتیگراد
این خواص فیزیکی، اسید آدیپیک را به یک ترکیب پایدار و نسبتاً غیرفرار تبدیل میکند.
اسید آدیپیک دارای pKa نسبتاً پایین ۴٫۴۳ میباشد، یعنی در یک محلول آبی، تقریباً تمام مولکولهای آن یونیزه شده و یک محلول بسیار اسیدی تشکیل میشود. این ویژگی، آن را به یک معرف مناسب در واکنشهای شیمیایی مختلف مانند سنتز سایر ترکیبات تبدیل کرده است.
از دیگر ویژگیهای مهم اسید آدیپیک، ساختار کریستالی آن است. این ماده به دو شکل α و β وجود دارد که شکل α در دمای اتاق پایدارترین است. فرم β فقط در دماهای بالا تشکیل میشود و با سرد شدن بهسرعت به شکل α تبدیل میگردد. فرم α دارای ساختار کریستالی مونوکلینیک است، در حالی که فرم β دارای ساختار تریکلینیک میباشد.
اسید آدیپیک توانایی تشکیل یک ساختار حلقوی به نام لاکتون را داراست. زمانی که یکی از گروههای کربوکسیلیک اسید با گروه هیدروکسیل مجاور (–OH) روی همان مولکول واکنش میدهد، ساختار حلقوی لاکتون تشکیل میشود. این ساختار حدود ۵ درصد از اسید آدیپیک تولیدشده صنعتی را شامل میشود و در تولید الیاف نایلونی با کارایی بالا مورد استفاده قرار میگیرد.

اسید آدیپیک میتواند تحت واکنشهای استریفیکاسیون قرار گیرد و آدیپاتها را تشکیل دهد که بهعنوان نرمکننده در تولید پلیوینیل کلرید (PVC) استفاده میشوند. همچنین میتواند با آمینها واکنش داده و پلیمرهای پلیآمیدی مانند نایلون 6,6 را تشکیل دهد که در تولید منسوجات کاربرد دارند.
روش تولید اسید آدیپیک

تولید اسید آدیپیک اصولاً از طریق اکسایش سیکلوهگزان یا سیکلوهگزانول صورت میگیرد. این فرآیند شامل چند مرحله میباشد:
مرحله اول: اکسیداسیون سیکلوهگزان
این فرآیند شامل واکنش سیکلوهگزان با اکسیژن در حضور کاتالیزور پلاتین میباشد. ترکیب بهدستآمده سیکلوهگزانول نامیده میشود. با ادامه اکسیداسیون، سیکلوهگزانون تشکیل میشود. سیکلوهگزان یک ماده خام نسبتاً ارزان و فراوان است.
مرحله دوم: تبدیل سیکلوهگزانون به سیکلوهگزانون اکسیم
این مرحله از واکنش سیکلوهگزانون با هیدروکسیلآمین (ترکیبی حاوی یک گروه هیدروکسیل و یک گروه آمینه) حاصل میشود. در این واکنش، ترکیبی به نام اکسیم تشکیل میشود که با اسید سولفوریک تصفیه میگردد تا آدیپونیتریل تشکیل شود.
مرحله سوم: هیدرولیز آدیپونیتریل
این مرحله شامل واکنش آدیپونیتریل با آب در حضور یک اسید قوی یا یک باز برای تولید اسید آدیپیک است. نوع اسید یا باز مورد استفاده در این فرآیند، خلوص و کیفیت محصول نهایی را تعیین میکند. هنگامی که واکنش هیدرولیز کامل شد، اسید آدیپیک از طریق فرآیندی به نام کریستالیزاسیون جداسازی و خالص میگردد. در این فرآیند، اسید آدیپیک ابتدا سرد و سپس چندین بار برای حذف هرگونه ناخالصی کریستاله میشود.
برای استفاده از آن در کاربردهای مختلف، مانند افزودنیهای غذایی و دارویی ضروری میباشد.
روش دیگر تولید اسید آدیپیک از طریق یک فرآیند بیولوژیکی است که شامل استفاده از تخمیر میکروبی برای تبدیل قندهای گیاهی مانند گلوکز به اسید آدیپیک میباشد. این روش با محیطزیست سازگارتر بوده و محصولات جانبی مضر تولید نمیکند.
در سالهای اخیر، تلاشهای مختلفی برای تولید اسید آدیپیک از طریق روشهای پایدار صورت گرفته است. بهعنوان مثال، از بیومس (زیستتوده)، مانند ذرت یا نیشکر، بهعنوان منابع تجدیدپذیر کربن برای تولید اسید آدیپیک استفاده میشود. این رویکرد موجب کاهش اتکا به سوختهای فسیلی و کاهش ردپای کربن در فرآیند تولید میشود.
کاربردهای صنعتی و آزمایشگاهی اسید آدیپیک
آزمایشگاه:
اسید آدیپیک در آزمایشگاه بهعنوان یک عامل بافر و تنظیمکننده pH کاربرد دارد. معمولاً در تکنیکهای کروماتوگرافی بهعنوان یک اصلاحکننده فاز متحرک استفاده میشود، زیرا به افزایش قطبیت حلال و بهبود کارایی جداسازی کمک میکند. همچنین در تجزیه و تحلیل نمونههای غذا و نوشیدنی، برای تعیین غلظت اسیدهای آمینه و ترکیبات آلی کاربرد دارد.
تولید نایلون:
یکی از کاربردهای صنعتی مهم اسید آدیپیک، در تولید نایلون میباشد. نایلون یک پلیمر مصنوعی است که در ساخت محصولات مختلف مانند فرش، پوشاک و مواد بستهبندی کاربرد دارد. اسید آدیپیک پیشساز تشکیل مونومر معروف به هگزامتیلن دیآمین است که نایلون از پلیمریزه شدن این مونومر تولید میشود. استفاده از اسید آدیپیک، تولید نایلون را کارآمدتر و مقرونبهصرفهتر کرده است، زیرا امکان تولید الیاف نایلونی با کیفیت بالا با ویژگیهای مطلوب مانند استحکام، دوام و مقاومت در برابر سایش و پارگی را فراهم میکند.
پلییورتان:
اسید آدیپیک در تولید فومهای پلییورتان کاربرد دارد. پلییورتان یک عایق صوتی و حرارتی با وزن سبک میباشد که انعطافپذیری خوبی داشته و میتواند در برابر انواع تغییر شکل و فشارهای مختلف مقاومت نشان دهد. پلییورتان در برابر خوردگی نیز مقاوم است. این ماده بهطور گسترده در صنایع خودروسازی، مبلمان، بستهبندی و ساختمانسازی استفاده میشود.

اولین مرحله در تولید پلییورتان، ایجاد پلیاُل است. اسید آدیپیک یک جزء ضروری در تولید پلیاُل میباشد. در واکنش تراکم اسید آدیپیک با یک الکل دیهیدریک مانند اتیلن گلیکول یا بوتاندیاُل، یک پلیاستر به نام پلیاُل تشکیل میشود که ستون اصلی مولکول پلییورتان میباشد. افزودن اسید آدیپیک به پلیاُل نهتنها بهعنوان یک گسترشدهنده زنجیره عمل میکند، بلکه به کنترل وزن مولکولی پلیمر پلییورتان نیز کمک کرده که بر خواص نهایی آن تأثیر میگذارد.
وجود اسید آدیپیک در پلییورتان باعث افزایش انعطافپذیری، مقاومت در برابر آب و مقاومت در برابر تخریب اشعه ماوراء بنفش میشود. علاوه بر این، اسید آدیپیک یک جزء کلیدی در تولید آدیپونیتریل است که برای تولید الیاف مصنوعی مانند کولار و اسپندکس استفاده میشود. این الیاف دارای استحکام کششی بالایی هستند و در کاربردهای مختلفی از جمله تجهیزات ورزشی، جلیقههای ضد گلوله و تجهیزات پزشکی کاربرد دارند.
صنایع غذایی:
اسید آدیپیک یک عامل افزودنی طعمدهنده و تنظیمکننده اسیدیته بسیار رایج در صنایع غذایی است که در نوشیدنیها و دسرهای ژلهای استفاده میشود.
پوششها:
بهعنوان بازدارنده خوردگی در تولید پوششهای فلزی استفاده میشود. اسید آدیپیک همچنین در تولید چسب، درزگیرها و نرمکنندهها کاربرد دارد.
خطرات

یکی از نگرانیهای اصلی در مورد اسید آدیپیک، پتانسیل آن برای واکنش با سایر مواد شیمیایی و ایجاد محصولات جانبی خطرناک است. بهعنوان مثال، هنگامی که اسید آدیپیک گرم میشود، مونوکسید کربن تولید میشود که یک گاز سمی میباشد. همچنین با اکسیدکنندههای قوی مانند اسید نیتریک واکنش داده و ترکیبات بالقوه انفجاری را تشکیل میدهد.
بنابراین، برای جلوگیری از خطر، این اسید باید در مکانی خنک، خشک و دارای تهویه مناسب، دور از گرما، عوامل اکسیدکننده و منابع اشتعال نگهداری شود.
از دیگر خطرات مرتبط با اسید آدیپیک، پتانسیل آن برای ایجاد تحریکات پوستی و چشمی میباشد که بهدلیل ماهیت اسیدی و توانایی آن در کاهش سطح pH پوست و غشاهای مخاطی در هنگام تماس است. قرار گرفتن در معرض اسید آدیپیک میتواند منجر به قرمزی، خارش و حتی سوختگیهای شیمیایی روی پوست شود. همچنین در صورت تماس با چشم، میتواند باعث تحریک، قرمزی و درد شود.
استنشاق اسید آدیپیک نیز میتواند باعث تحریک دستگاه تنفسی و در نتیجه سرفه و مشکل در تنفس شود.
بنابراین، هنگام کار با اسید باید از تجهیزات حفاظت فردی مانند دستکش، محافظ چشم و ماسک تنفسی استفاده شود. اقدامات ایمنی مناسب، همراه با مدیریت صحیح دفع پسماند، میتواند در به حداقل رساندن خطرات بالقوه و اثرات زیستمحیطی این ماده شیمیایی کمک زیادی کند.
قیمت و خرید “اسید آدیپیک”
برای سفارش اسید آدیپیک با مناسبترین قیمت، با شمارههای زیر تماس بگیرید:

اطلاعات فروشنده
- هنوز امتیازی داده نشده است!
محصولات مرتبط

نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.