پرمنگنات پتاسیم چیست؟

پرمنگنات پتاسیم (KMnO₄) عامل اکسید کننده دارای خواص ضدعفونی کننده و نیز خوشبو کننده است. این ماده در حالت خام، کریستالی یا پودر دانه‌ای بی‌بو به رنگ بنفش تیره مایل به سیاه است.

پرمنگنات پتاسیم برای چه مواردی استفاده می‌شود؟

تقریباً تمام کاربردهای پرمنگنات پتاسیم از خواص اکسید کنندگی آن ناشی می‌شود. KMnO4 به عنوان یک اکسیدان قوی و پرکاربرد استفاده می‌شود. مصارف مختلف این ماده در ادامه توضیح داده شده است.

مصارف پزشکی

پرمنگنات پتاسیم برای بعضی از بیماری‌های پوستی استفاده می‌شود. این بیماری‌های پوستی شامل عفونت‌های قارچی پا، زرد زخم، پمفیگوس (Pemphigus) و زخم‌های سطحی است. این دارو در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دارد.

تصفیه آب

پرمنگنات پتاسیم به طور گسترده در صنعت تصفیه آب استفاده می‌شود. این ماده به عنوان ماده شیمیایی احیا کننده برای حذف آهن و سولفید هیدروژن (بوی تخم مرغ فاسد) از آب چاه استفاده می‌شود. از لحاظ تاریخی از این ماده به منظور ضدعفونی کردن آب آشامیدنی استفاده می‌شده است.

سنتز ترکیبات آلی

کاربرد عمده KMnO₄، استفاده در سنتز ترکیبات آلی است. مقادیر قابل توجهی از این ماده برای سنتز اسید اسکوربیک، ساخارین، اسید ایزونیکوتینیک و اسید پیرازینوئیک مورد نیاز است.

گاهی از KMnO₄ به عنوان معرف بایر به نام آدولف فون بایر، شیمیدان آلمانی، یاد می‌شود. واکنش این ماده با ترکیبات حاوی پیوندهای دوگانه یا سه‌گانه باعث تغییر رنگ محلول این ماده از صورتی مایل به بنفش به قهوه‌ای می‌شود. این واکنش در تصویر زیر آورده شده است.

تعیین کمی

از پرمنگنات پتاسیم می‌توان برای تعیین کمی کل مواد آلی موجود در یک نمونه آبی استفاده کرد. در شیمی تجزیه، یک محلول آبی استاندارد KMnO₄ گاهی اوقات به عنوان اکسنده در تیتراسیون ردوکس (پرمنگنومتری) استفاده می‌شود.

نگهداری میوه

پتاسیم پرمنگنات به عنوان جاذب اتیلن زمان ماندگاری موز را در دمای بالا افزایش می‌دهند. از این خاصیت می‌توان در بسته‌بندی موز استفاده کرد. بدین صورت که در بسته‌بندی‌های موز علاوه بر پلی‌اتیلن از پرمنگنات نیز استفاده کرد. در این شرایط پرمنگنات ماده اتیلن را اکسید کرده و با حذف اتیلن زمان رسیدن میوه را به تاخیر می‌اندازد. به عبارتی، با این روش زمان ماندگاری میوه تا 4 هفته بدون نیاز به یخچال افزایش داده می‌شود.

کاربردهای دیگر

پرمنگنات پتاسیم یکی از مواد شیمیایی اصلی است که در صنایع فیلم و تلویزیون استفاده می‌شود. از پرمنگنات پتاسیم می‌توان برای اکسید کردن خمیر کوکائین به منظور تصفیه و افزایش پایداری آن استفاده کرد.

محلول موضعی پرمنگنات پتاسیم چگونه تهیه می‌شود؟

به منظور تولید محلول موضعی پرمنگنات پتاسیم فقط کافی است کریستال‌های پرمنگنات پتاسیم را در آب حل کرده و با افزودن آب به عنوان حلال، غلظت مشخصی از محلول این ماده را تولید کرد.

نکات مهم در مورد آماده سازی:

به منظور تولید این محلول‌ها از روش رقیق کردن با آب گرم استفاده کرده تا غلظت نهایی محلول نهایی به 0.1 درصد جرمی برسد.
در بعضی مواقع این محلول‌ها به صورت قرص شکل دهی می‌شوند.
یادمان باشد هنگام مخلوط کردن کریستال‌های پتاسیم پرمنگنات با آب، دستکش به دست داشته باشیم.
محلول نهایی باید به رنگ صورتی روشن باشد. رنگ روشن این محلول نشان دهنده غلظت پایین آن است.
محلول و قرص‌های پتاسیم پرمنگنات باید دور از دسترس کودکان نگهداری شوند.

پرمنگنات پتاسیم هرگز نباید به صورت خوراکی مصرف شود زیرا بسیار سمی است. در ضمن، هنگام دست زدن به محصول از خوردن و آشامیدن خودداری کنید.

پرمنگنات پتاسیم چگونه استفاده می‌شود؟

کریستال‌های پرمنگنات پتاسیم و محلول‌های غلیظ این ماده، سوز آور هستند و می‌توانند پوست را بسوزانند.
- فقط باید به صورت رقیق روی پوست آسیب دیده استفاده گردد.
- هنگام دست زدن به محلول غلیظ یا قرص آن، همیشه دستکش بپوشید.
ناحیه آسیب دیده را می‌توان دو بار در روز به مدت 10 تا 20 دقیقه در محلول رقیق غوطه ور کرد.
پس از خیساندن، می‌توان ناحیه آسیب دیده را با یک حوله کاغذی خشک کرد و سپس از درمان‌هایی مانند کرم‌های استروئیدی موضعی استفاده کرد.
اگر پا یا دست آسیب دیده باشد، محلول پرمنگنات رقیق شده را می‌توان در یک کاسه یا سطل دارای آستر کیسه پلاستیکی قرار داد و سپس، پس از استفاده دور انداخت.
اگر محل آسیب دیده موضعی باشد، گاز استریل را به محلول پتاسیم پرمنگنات آغشته کرده، سپس از آن استفاده می کنیم، به این صورت که گاز آغشته به مدت 20 دقیقه روی ناحیه آسیب دیده قرار داده شود.

توجه داشته باشید که پرمنگنات پتاسیم ممکن است لکه‌ی قهوه‌ای روی پوست و ناخن و همچنین لباس ایجاد کند. قبل از استفاده از این ماده از لاک ناخن یا از پارافین نرم روی ناخن‌های دست و پا استفاده کنید. پرمنگنات پتاسیم همچنین می‌تواند حمام یا ظرف نگهدارنده محلول و لوازم بهداشتی سرامیکی را نیز لکه‌دار کند.